AI als middel voor Chinese hegemonie

AI China stelt alles op alles om de AI-race met de Verenigde Staten te winnen, en heeft goede kaarten. Xi Jinping wil van AI een van de pijlers maken onder de Chinese wereldorde, zo betoogt Jan van der Putten.

De Verenigde Staten hebben van China twee panda’s gekregen en tariefmuren worden wederzijds met dertig miljard dollar verlaagd. Veel méér concreets is er uit de laatste top tussen Donald Trump en Xi Jinping niet gekomen. Logisch, want daarvoor is het wederzijds wantrouwen te groot en gaan hun conflicten te diep. Maar omdat geen van beiden belang heeft bij escalatie hebben ze hun gewapende vrede verlengd.

Jan van der Putten is schrijver en journalist. Hij was onder meer correspondent in China.

Hun jongste conflict gaat over kunstmatige intelligentie. Op hun volgende top in Shenzhen volgende maand gaan ze er opnieuw over praten, en ook dan zal er geen akkoord uitkomen. Want over handelstarieven kan worden onderhandeld, sancties kunnen worden teruggedraaid, maar AI is van een andere orde. In de AI-revolutie staat voor zowel China als de VS de nationale veiligheid op het spel en is de eigen economie in het geding. Hun AI-wedloop gaat om de wereldhegemonie.

Xi Jinping kreeg in Washington een vorstelijk onthaal, niet alleen dankzij Trumps voorliefde voor sterke mannen, maar ook omdat de autocraat van Washington die van Beijing hard nodig heeft. De Amerikaanse techindustrie, AI voorop, kan voorlopig immers niet zonder China’s zeldzame aardmetalen en andere strategische grondstoffen. Zonder AI gaan de VS, met een schuld van 40 biljoen dollar, bankroet – biljonair Elon Musk heeft het zelf gezegd. AI moet dus niet worden afgeremd, maar juist gestimuleerd, vindt Trump. Hij moet er niet aan denken dat China de VS inhaalt, want „whoever wins AI, wins!”

Ook Xi heeft al zijn kaarten op AI gezet, om diverse redenen. De Chinese industrie begint de gevolgen van de bevolkingskrimp te voelen, terwijl steeds meer jongeren weigeren mee te doen aan de uitzichtloze rat race op de arbeidsmarkt. Daardoor dreigt de grote motor van de Chinese economie, de exportindustrie, te gaan haperen. AI-modellen moeten beter worden, zodat China zijn export verder kan opvoeren en de economie ondanks de bevolkingsafname en de stagnerende binnenlandse markt weer gaat floreren.

Na de instorting van de bouw hebben China-investeerders eindelijk weer een sector waar ze geld in kunnen pompen. In het huidige innovatietempo zal China de VS op AI-gebied binnen niet al te lange tijd inhalen. Kunstmatige intelligentie moet het land technologische soevereiniteit geven. Voor de zekerheid mogen de knapste Chinese AI-koppen niet meer zonder officiële toestemming een buitenlandse reis maken.

Hotline voor AI-overleg

Voor een surveillance-staat als China is AI een godsgeschenk. Het systeem moet van de Volksrepubliek een nog straffere politiestaat maken en daardoor de sociale stabiliteit versterken die de Partij zo dierbaar is. Chinese AI-modellen moeten net als het Chinese internet vrij blijven van door de Partij verboden informatie. Ze zijn getraind om, overeenkomstig de letterlijke opdracht van Xi Jinping, „het Chinese verhaal goed te vertellen”.

Net als Trump wil Xi AI niet afremmen, want anders wint de ander. Wel hebben ze besloten een hotline te openen voor overleg over AI-noodgevallen, bijvoorbeeld als AI op eigen initiatief inbreekt in veiligheidssystemen of vernietigingswapens gaat produceren. Die hotline is een nieuwe versie van de ‘rode telefoon’ tussen Washington en Moskou tijdens de Koude Oorlog. Ook Chinese AI-agents kunnen al op eigen houtje opereren, al zijn ze nog niet zo hard op hol geslagen als hun Amerikaanse ‘collega’s’. Xi Jinping vindt menselijke controle noodzakelijk, maar hij peinst er niet over de ontwikkeling van AI te vertragen, zoals de bazen van Silicon Valley hebben bepleit. Alles wijst erop dat Xi’s onderdanen het met hem eens zijn. Razendsnel, vaak zelfs veel te innig, hebben ze kunstmatige intelligentie omarmd. Angst voor AI zoals die heerst in de VS, is in China dan ook afwezig.

Ook internationaal is AI voor China van het grootste belang. Wereldwijd, ook in de VS, is er grote belangstelling voor de veel goedkopere Chinese zogeheten open weight-modellen, een soort opensource-modellen die gebruikers zelf deels kunnen aanpassen. Die zijn weliswaar (nog) niet zo geraffineerd als de Amerikaanse, maar veel kopers hebben geen duur topmodel AI nodig. De software van de Chinese modellen levert een zee aan data op over de apparaten waarin ze zijn geïnstalleerd, en de data van deze embedded AI gaan naar China.

Na de instorting van de bouw hebben China-investeerders eindelijk weer een sector waar ze geld in kunnen pompen

Drie jaar geleden kondigde Xi Jinping de oprichting aan van het Mondiaal Initiatief voor AI-Management. Daar had de wereld toen weinig aandacht voor, maar het was de aanzet tot de lancering deze zomer van de World Artificial Intelligence Cooperation Organization (WAICO), bedoeld als tegenhanger van de door de VS geleide AI-alliantie Pax Silica. De in Shanghai gevestigde WAICO telt nu 38 lidstaten, voornamelijk in het mondiale zuiden, de Pax Silica heeft er 24, hoofdzakelijk hoogontwikkelde economieën.

Wat heeft Xi met WAICO voor? Alle goeds, maar dan wel met Chinese karakteristieken. Dat betekent dat de regulering van AI een privilege is van de Partij, die ook uitmaakt welke informatie AI niet mag geven. Het Mondiaal Initiatief voor AI-Management moet een van de pijlers worden waarop de Chinese wereldorde komt te rusten, naast drie andere pijlers die al in aanbouw zijn: het Mondiale Ontwikkelingsinitiatief, het Mondiale Veiligheidsinitiatief en het Mondiale Beschavingsinitiatief.

Bij de opbouw van deze beoogde wereldorde is een grote rol weggelegd voor China’s Nieuwe Zijderoute en de door China beheerste internationale organisaties BRICS en de Shanghai Cooperation Organization. En wat AI betreft: Chinese bedrijven zijn niet uit op een wereldmonopolie, maar op een rol die hun AI-producten voor alle modellen onmisbaar maakt. Wat Xi alleen maar kan motiveren om in zijn AI-race met Trump nog harder te gaan lopen.